مشاوره : ویژگی ها و خصوصیات مشاوراز دیدگاه اسلام

ویژگی ها و خصوصیات مشاوراز دیدگاه اسلام

 با بررسی احادیث نقل شده از نبی اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) در مورد مشخصات و ویژگی های لازم برای مشاوران، می توان خصوصیات مشاوررا به دو دسته تقسیم کرد:

الف خصوصیاتی و ویژگی هایی که مشاور باید دارا باشد.
ب کسانی که باید از آنان در مشاوره احتراز کرد.

الف خصوصیاتی و ویژگی هایی که مشاور باید دارا باشد :

1- عاقل، آزاد، متدین، صمیمی، و رازدار

امام صادق (ع):

همانا شایسته نیست مشورت جز یا رعایت حدودش، انجام می شود؛ زیرا در غیر این صورت ضرر آن برای مشورت کننده بیش از منفعتش خواهد بود. این ضوابط به این قرارند: اولاً مشاور باید عاقل باشد. ثانیاً آزاد و متدین باشد. ثالثاً دوست صمیمی باشد. رابعاً همین که بر سر تو آگاهی یافت و علم و آگاهی او به تو، همانند خودت شد، آن را پوشیده و مکتوم نگه دارد. پس همانا عاقل باشد، از مشاورتش سود می بری و اگر آزاده و متدین باشد، تمامی تلاش خود را برای خیرخواهی تو به کار خواهد بست و اگر دوست صمیمی باشد، سر تو را که براو آشکار ساخته ای، فاش نخواهد کرد و زمانی که او را بر سر خویش آگاه ساخته باشی و آگاهی او نسبت به مسأله توشده باشد. در این حالت مشورت تمام می شود و خیرخواهی (نصیحت) به کمال خود می رسد.

(محاسن ص 602؛ مکار الاخلاق ریال ص 171؛ وسائل، 8/426؛ بحارالانوار، 75/1025 و 91/253)

2-دارای علم و تخصص

نبی اکرم (ص): با دانشمندان صالح مشورت کنید . (تفسیر تستری ص 28)

3- صاحبنظر (ذوالرأی)

نبی اکرم (ص):

دور اندیشی، در مشورت با صاحبنظران و پیروی کردن از آنها است. (بحارالانوار، 75/100)

4- خردمندان ژرف نگر و حقیقت بین (ذوالالباب)

امام علی (ع):

آنکس که با صاحبان خرد خالص مشورت کند، به راه درست راهنمایی شود. (ارشاد، 142)

5- تجربه و شیوخیت

امام علی (ع):

نزد من، رأی و اندیشه پیرمرد سالخورده، از تندی و چابکی جوان کم سال، محبوبتر است.      (غرر ودرر، 36/34)

نظر مرد، به مقدار تجربه او بستگی دارد.         (غررودرر، 36/43)

6- تقوی

نبی اکر م (ص):

با پرهیزگارانی که آخرت را بر دنیا و کارهای شما را برکار خودشان ترجیح می دهند مشورت کنید.(تفسیر تستری، ص28)

7-امانتداری

نبی اکر م (ص):

کسی که با وی مشورت کنند امانتدار است، اگر خواهد رأی دهد و اگر خواهد خاموش ماند، و اگر رأی داد، همان گوید که اگر خود او بود، می کرد. (نهج الفصاحه، 3094)

ب- کسانی که باید از آنان در مشاوره احتراز کرد:

1- احمق

امام صادق (ع):

اما احمق، همانا او نتواند تورا به خیری رهنمون شود و نه بدی را از تو دور تواند کرد؛ او چه بسا منفعت تو را در نظر دارد، اما زیان می رساند.  (کافی، 2/639)

2- بخیل، ترسو و حریص

امام علی (ع):

و در مشورت خود، بخیل را راه مده که تو را از نیکی و بخشش باز می دارد و از بی چیزی و درویشی می ترساند، و نه بی دل و ترسو را که تو را از (اقدام در) کارهاسست می گرداند؛ و نه حریص را که از بسیاری حرص؛ ستمگری را در نظرت جلوه می بخشد، زیرا بخل و ترس و حرص، طبیعت های گوناگونی هستند که بدگمانی به خدا، آنها را گردهم می آورد! (منشأ این خوی ها بدگمانی به خدا است وبدگمان به خدا، او را نمی شناسد.)(نهج البلاغه فیض، ص 998)

امام علی (ع):

شخص آزمند را در کار شور خویش شریک مساز، زیرا که او زشتی را برای تو آسان وانمود می کندو آزمندی را برایت می آراید.(غرر و درر، 8/201)

3- زنانی که به کمال عقلی نرسیده اند

امام علی (ع):

بر حذر باش از مشورت با زنان، مگر کسی که به پختگی عقل او را تجربه کرده باشی همانا نظرایشان به نارسایی،(زود قضاوت کردن) گرایش دارد و تصمیم آنها به سستی و ضعف.

(بحارالانوار، 103/4253، از کنزالفوائد)

4- دروغگو

امام علی (ع):

با دروغگو مشورت نکن، زیرا که او مانند سراب است: دور را به تو نزدیک و نزدیک را دور می سازد.                                   (غرر و درر، 85/199)

5- دوست جاهل

امام علی (ع):

مشورت با دوست جاهل خطر است؛ نادانی مشورت دهنده باعث هلاک مشورت گیرنده می شود.                          (غرر، 6/46 و 3/367)

6- لجوج

امام علی (ع):

لجوج را نظری نیست. (غرر و درر، 937/1)

7- برده و سفله

امام علی (ع):

از برده ی (دیگری) و آدم پست در کارت نظر خواهی ومشورت نکن. تو اگر آنها را بر این کار امین شماری، بر تو خیانت کنندو اگر سخنی بر توگویند دروغ می گویند و اگر برآنها در کاری تکیه و اعتماد کنی، خوارت سازند و اگر وقت و زمانی به تو وعده دهند، خلاف نمایند.

(علل الشرایع، 2/245، بحار، 75/99)

8- کسی که در مشاوره مورد قبول مراجع نباشد

امام صادق (ع):

با کسی که عقلت او را تصدیق نمی کند مشورت نکن، گر چه به عقل و خویشتن داری مشهور باشد.    (بحار، 75/103)

9- کسی که در زمینه ی مسأله مورد مشاوره، اطلاعات لازم را ندارد.

امام علی (ع):

با کسی که نادان در کار تو است، مشورت مکن.  (غرر ودرر، 85/55)

حسنیه امام حسن مجتبی علیه السلام...